2024-yilda soliq va bojxona imtiyozlaridan foydalanish holatlari tahlil qilindi

2024-yilda soliq va bojxona imtiyozlaridan foydalanish holatlari tahlil qilindi

Moliya vazirligi tomonidan e’lon qilingan  davlat budjeti va davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlarining 2024 yil 1 yarim yillik ijrosi yuzasidan hisobotiga muvofiq ushbu davrda davlat budjeti daromadlari 121 trln.so‘mni, xarajatlar 149,8 trln.so‘mni tashkil etgan.

Daromadlar bo‘yicha Soliq qo‘mitasi tomonidan 89,5 trln.so‘m (74%), Bojxona qo‘mitasi tomonidan 29,4 trln.so‘m (24,3%) tushumlar ta’minlangan bo‘lib, boshqa daromadlar va soliq bo‘lmagan tushumlar 16,3 trln.so‘mni tashkil etgan.

Shuningdek, qo‘shilgan qiymat solig‘idan manfiy farqni qoplash ham cash-back uchun 14,2 trln.so‘m pul mablag‘lari qaytarib berilgan.

Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg‘armalarining daromadlari 147,2 trln so‘mni va xarajatlari 173,6 trln so‘mni tashkil etgan holda, davlat budjeti va davlat maqsadli jamg‘armalari taqchilligi 26,3 trln so‘mni yoki YAIMga (yillik prognoz ko‘rsatkichi) nisbatan 1,9 foizni tashkil etgan.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 16-iyundagi “Davlat organlari va tashkilotlarining faoliyati ochiqligini ta’minlash, shuningdek, jamoatchilik nazoratini samarali amalga oshirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-6247-son Farmoniga asosan Soliq va Bojxona qo‘mitasi, shuningdek, Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan har chorakda Ochiq ma’lumotlar portali hamda rasmiy veb-saytida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, Vazirlar Mahkamasi hujjatlari bilan soliq va bojxona imtiyozlari hamda preferensiyalar, shu jumladan individual imtiyozlar berilgan subyektlar, ularning yakuniy benefitsiar jismoniy shaxslari, ularning to‘lagan soliqlari va moliyaviy ko‘rsatkichlari to‘g‘risidagi axborotlarni ochiq e’lon qilib borish belgilangan.

Agentlik tomonidan Soliq va Bojxona qo‘mitalari tomonidan ochiq e’lon qilingan ma’lumotlar asosida soliq to‘lovchilarning 2024 yil 1 yarim yillik yakuni bo‘yicha soliq va bojxona imtiyozlaridan foydalanish holatlari tahlil qilindi.

2024 yil 1 yarim yillik yakuni bo‘yicha foydalanilgan umumiy soliq va bojxona imtiyozlari qiymati 63,4 trln so‘mni (2023 yilda 127,1 trln so‘m) tashkil etgan.

Boshqa so‘z bilan ifodalaganda davlat tomonidan yaratilgan imkoniyatlar va berilgan imtiyozlar natijasida 63,4 trln so‘m mablag‘ korxona va tashkilotlar ixtiyoriga qoldirilgan.

1.     Soliq imtiyozlari 

Joriy yilning dastlabki 6 oyi davomida  132.059 ta tashkilot tomonidan soliq imtiyozlaridan foydalanilgan bo‘lib, imtiyoz summasi 39,0 trln so‘mni tashkil etgan.

Qo‘llanilgan soliq imtiyozlarining 82,2 foizi yoki 32,1 trln.so‘mi qo‘shilgan qiymat solig‘i (16 trln.so‘mi QQSdan nol darajali stavka) hisobiga to‘g‘ri keladi.

Qayd etish lozimki, qo‘shilgan qiymat solig‘i zanjirining yaxlitligi va uzluksizligini ta’minlash hamda tadbirkorlarga teng sharoitlar yaratish  maqsadida imtiyozlar bosqichma-bosqich bekor qilinmoqda.

Xususan, “Soliq va budjet siyosatining 2024 yilga mo‘ljallangan asosiy yo‘nalishlari qabul qilingani munosabati bilan qonun hujjatlariga o‘zgartishlar kiritish to‘g‘risidagi qonun”ga muvofiq 2024 yil 1 apreldan boshlab dori vositalari, tibbiyot va veterinariya buyumlarini, shuningdek, dori vositalari, tibbiyot va veterinariya buyumlarini ishlab chiqarish uchun xom ashyoni olib kirish va realizatsiya qilish aylanmasi, tibbiy va veterinariya xizmatlari uchun QQSdan berilgan imtiyozlar hamda aholiga suv ta’minoti, kanalizatsiya, sanitar tozalash va issiqlik ta’minoti sohasida ko‘rsatilayotgan xizmatlar uchun QQSning «nol» stavkasi ham bekor qilingan edi.

Prezident tomonidan imzolangan “O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining soliq va bojxona imtiyozlarini berishni nazarda tutuvchi ayrim hujjatlariga o‘zgartirishlar va qo‘shimcha kiritish, shuningdek, ba’zilarini o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblash to‘g‘risida”gi PF-140-son Farmoniga asosan 2025 yil 1 yanvardan yo‘lovchilarni yagona tariflar bo‘yicha tashish xizmatlarini ko‘rsatish aylanmasi hamda nogironligi bo‘lgan shaxslarning jamoat birlashmalari yagona ishtirokchisi hisoblangan yuridik shaxslar tomonidan realizatsiya qilinadigan tovarlar va xizmatlar uchun qo‘shilgan qiymat solig‘i bo‘yicha imtiyozlar bekor qilinishi belgilandi.

Soliq imtiyozlaridan foydalangan tashkilotlar soni imtiyoz summasi kesimida:

1 mlrd so‘mgacha - 129.460 ta;

1-100 mlrd so‘mgacha - 2.560 ta;

100 mlrd–1 trln.so‘mgacha - 36ta;

1 trln so‘mdan ortiq bo‘lgan imtiyozdan foydalanganlar soni 3 tani tashkil etadi.

Navoiy kon-metallurgiya kombinati AJ, Olmaliq kon-metallurgiya kombinati AJ hamda bank-moliya tashkilotlaridan tashqari eng yirik imtiyozdan foydalangan tashkilotlar quyidagilar:

"UZBEKISTAN AIRWAYS" AJ - 881,4 mlrd.so‘m;

"COINPAY" MCHJ – 642,7 mlrd.so‘m;

"NAVOIYURAN" DK- 581,4 mlrd.so‘m;

"O‘ZBEKISTON TEMIR YO‘LLARI" AJ – 529,6 mlrd.so‘m;

"ASIA TRANS GAS" MCHJ – 453,7 mlrd.so‘m;

"UZAUTO MOTORS" AJ - 281,8 mlrd.so‘m;

"UZ-KOR GAS CHEMICAL" MCHJ QK – 224,3 mlrd.so‘m;

"KOBEA GROUP" MCHJ XK – 218,7 mlrd.so‘m;

"YAGONA UMUMRESPUBLIKA PROTSESSING MARKAZI" AJ-145,7 mlrd.so‘m;

"UZBEKISTAN AIRPORTS" AJ – 145,1 mlrd.so‘m;

"GRAND  PHARM  TRADE" MCHJ – 143,1 mlrd.so‘m;

"O‘ZBEKTELEKOM " AJ – 131,2 mlrd.so‘m;

"TOSHKENT KIMYO XALQARO UNIVERSITETI" MCHJ - 126, 6 mlrd.so‘m;

"O‘ZBEKISTON MILLIY ELEKTR TARMOQLARI" AJ- 121,4 mlrd.so‘m;

"PROCAB" MCHJ QK – 117,8 mlrd.so‘m;

"ISLOM KARIMOV NOMIDAGI TOSHKENT XALQARO AEROPORTI" MCHJ - 116,9 mlrd.so‘m;

"AIR PRODUCTS NETHERLANDS GASES BV" DM- 111,3 mlrd.so‘m;

2.     Bojxona imtiyozlari

Bojxona qo‘mitasi tomonidan ochiq e’lon qilingan ma’lumotlarga asosan 2024 yil 1 yarim yillik yakuni bo‘yicha 10.454 ta tashkilot  tomonidan bojxona imtiyozlaridan (bojxoni yig‘imi, boji, aksiz va qo‘shilgan qiymat solig‘i)  foydalangan bo‘lib, ularning umumiy qiymati 24,4 trln so‘mni tashkil etadi.

Shu jumladan, davlat ahamiyatiga molik loyihalar bo‘yicha - 4.9 trln so‘m, jismoniy shaxslar tomonidan – 91,3 mlrd.so‘m,  chet davlatlarning vakolatxonalari va chet davlat diplomatik vakolatxonasining diplomatik agentlari tomonidan 49,1 mlrd so‘m qiymatidagi imtiyozlardan foydalanilgan.

Olmaliq kon-metallurgiya kombinati AJ hamda bank-moliya tashkilotlarini hisobga olmaganda eng yirik imtiyozdan foydalanuvchi tashkilotlar quyidagilar:

"UzGasTrade" – 1,07 трлн.so‘m;

"GORNO-RUDNIE TEHNOLOGII CA" МЧЖ – 438,6 mlrd.so‘m;

ИП ООО "SHAMOL ZARAFSHAN ENERGY"-  365,7 mlrd.so‘m;

ООО RWS Optimum -  353,6 mlrd.so‘m; 

OOO "HOLOS"        - 314,9 mlrd.so‘m;

АК "УЗБЕКТЕЛЕКОМ" – 300,6 mlrd.so‘m;

ИП ООО "ACWA POWER DZHANKELDY WIND"- 277,1 mlrd.so‘m;

СП ООО "BYD UZBEKISTAN FACTORY"- 274,4 mlrd.so‘m;

ИП ООО  "ACWA POWER BASH WIND"- 273,8 mlrd.so‘m;

OOO "FIRST FRUITS" – 269,8 mlrd.so‘m;

"ENTER Engineering PTE.LTD" ПУ Алмалык – 266,7 mlrd.so‘m;

ООО "PANORAMA AIRWAYS" -240,2 mlrd.so‘m;

ПУ "ENTER Engineering PTE Ltd" - БАЙСУН ГПЗ – 203,9 mlrd.so‘m;

ООО "ALLIANCE HOLDING" – 201,8 mlrd.so‘m;

АО "Uzbekistan Airways"- 196,0 mlrd.so‘m;

ООО "ADM JIZZAKH" – 158,6 mlrd.so‘m;

Shuningdek 63 ta chet el yuridik shaxslarining O‘zbekiston Respublikasidagi doimiy muassasalari tomonidan 843,6 mlrd.so‘mlik bojxona imtiyozlaridan foydalanilgan.

(Ma’lumot uchun: Soliq kodeksining 36-moddasiga asosan chet el yuridik shaxsi O‘zbekiston Respublikasidagi tadbirkorlik faoliyatini to‘liq yoki qisman qaysi doimiy faoliyat joyida amalga oshirayotgan bo‘lsa, o‘sha joy chet el yuridik shaxsining O‘zbekiston Respublikasidagi doimiy muassasasi deb e’tirof etiladi)

Eng ko‘p bojxona imtiyozlaridan foydalangan chet el yuridik shaxslarining O‘zbekiston Respublikasidagi doimiy muassasalari quyidagilar:

207341143    "ENTER Engineering PTE.LTD" ПУ Алмалык- 266,7 mlrd.so‘m;

207302333    ПУ "ENTER Engineering PTE Ltd" - БАЙСУН ГПЗ- 203,9 mlrd.so‘m;

207350970    ПУ "NORTHEAST ELECTRIC POWER DESIGN INSTITUTE CO.LTD" - 50,3 mlrd.so‘m;

207340611    ПУ "ENTER Engineering Pte.Ltd" - 42,1 mlrd.so‘m;

207350734    ПУ TBEA Co. Ltd - 34,2 mlrd.so‘m;

207356851    ПУ "ENTER Engineering PTE Ltd" - 28,9 mlrd.so‘m;

207348703    ПУ "Ronesans Avrasiya Insaat Ticaret Anonim Sirkati"-23,3 mlrd.so‘m;

207306762    ПУ "China National Technical Import & Export Corporation" -  16,3 mlrd.so‘m;

207356488    ПУ "ENERGIYA NEFTEGAZOVOGO SERVISA"      -14,2 mlrd.so‘m;

207360792    ПУ "TNG - Grupp"- 14,2 mlrd.so‘m;

207355648    ПУ"Xian Electric Engineering Company Limited"- 13,9 mlrd.so‘m;

207346792    ПУ "Greatwall Drilling Company" - 12,8 mlrd.so‘m;

207310442    Подрядчик "Eriell Oilfield Services Middle East DMCC" ПУ Байсун 0173 -  9,3 mlrd.so‘m;

207359910    Подрядчик "ERIELL Oilfield Services Middle East DMCC" ПУ Кандым ЛУОК - 8,6 mlrd.so‘m;

207343164    ПУ China National Electric Engineering CO., LTD- 8,1 mlrd.so‘m;

207346151    ПУ China Nuclear Industry 22 nd Construction Co,.Ltd - 7,8 mlrd.so‘m;

207349266    ПУ "SINOHYDRO CORPORATION LIMITED"- 7,3 mlrd.so‘m;

207360057    ПУ ООО "ТНГ-АЛГИС"- 7,1 mlrd.so‘m;

207346168    ПУ China Nuclear Industry 22 nd Construction Co,.Ltd- 6,7 mlrd.so‘m;

207357644    ПУ Mine construction Alliance s.r.o. Slepoy- 6,4 mlrd.so‘m;

207356528    ПУ "ENTER Engineering Pte. ltd." - АГНКС Гузар     - 5,4 mlrd.so‘m;

207350780    ПУ "ENTER Engineering PTE. LTD" - 4,3 mlrd.so‘m;

207353469    ПУ "ENTER Engineering Pte.Ltd." - 4,2 mlrd.so‘m;

207356543    ПУ  ENTER Engineering Pte. ltd. -  3,9 mlrd.so‘m;

207277150    ПУ "ENTER Engineering PTE. LTD" - 3,8 mlrd.so‘m;

207321230    ПУ "ENTER Engineering Pte.Ltd"- 3,6 mlrd.so‘m;

207349954    ПУ "LANKARAN YOL TIKINTI"- 3,2 mlrd.so‘m;

207359626    ПУ "ООО ИНТЕК"- 3,1 mlrd.so‘m;

207330046    ПУ НПО АЗЕРБАЙДЖАН- 2,7 mlrd.so‘m;

207350322    Подрядчик "ENTER Eпgineeriпg Pte. Ltd" ПУ МТО- 2,7 mlrd.so‘m;

3.     Soliq hamda bojxona imtiyozlari

Bir vaqtning o‘zida ham soliq ham bojxona imtiyozlaridan foydalangan tashkilotlar soni 4.630 tani tashkil etib, qo‘llanilgan imtiyoz summasi 39,3 trln so‘mni tashkil etgan.

Qo‘llanilgan imtiyozlar summasi 100,0 mlrd.so‘mdan ortiq bo‘lgan soliq to‘lovchilar quyidagicha (mlrd.so‘mda):

Agentlik tomonidan ushbu yo‘nalishdagi ma’lumotlarning belgilangan muddatlarda ochiqlanishi doimiy ravishda o‘rganib borilmoqda.